Jeoloji nedir konusunu kendi kelimelerimle bazı başlıklar altında yazacağım. Bu yazıyı okurken lütfen zorunlu bir bilim araştırması gibi değil de, evde arkadaşlarınızla çay muhabbeti yapıyormuşçasına bir ortamda hissedin. Bilim hikayesine hoş geldiniz.

JEOLOJI NEDIR ?

Bence jeoloji, dünyayı anlama sanatıdır. Dünyayı derken, içindeki insanları kastetmiyorum; insanları kim anlamış ki jeologlar anlasın? Bu yüzden jeoloji, insanın iç dünyasını değil, yerin iç dünyasını araştırır. Yüzlerce bulunması gereken sorunun içinde çözüm arayan bilim dallarından biridir. Örneğin:

– Neden depremler ve volkanlar oluşur? 

– Adalar nasıl oluşur? 

– Nereyi kazarsak maden veya petrol bulabiliriz? 

– Dünyanın iç yapısı nasıldır, nasıl ve ne zaman oluştu? 

– Dinozorlar neden yok oldu? 

– Mars’ta suyun izleri jeolojik süreçlerle nasıl açıklanır? 

– Diğer gezegenlerin yüzeyleri nasıl oluştu? 

Bu sanatı icra eden kişiye “jeolog” denir. Jeolog kelimesi Yunanca kökenli bir kelimedir: “Toprak” ya da “dünya” anlamına gelen *geo* ve “bilim” anlamına gelen *logos* kelimelerinden gelir. İlk kimin kullandığını bilmiyoruz ama genel olarak, kullanan kişi olarak kabul gören İsviçreli bilim insanı Jean-André Deluc’tur. Jeoloji, yerin altındaki, üstündeki ve uzağındaki (diğer gezegenler) yapı ve şekilleri; tabiat ananın etkilerini inceleyen bir bilimdir. Geçmişte dünyayı dinleyen, anlamaya çalışan, yorum yapan antik medeniyetler, toplumlar ve tarikatlar vardı. Bana gerçekten merak uyandıran toplum ise Druidlerdir. Doğayı dinleme, ruhsal yönlerine yönelik bir yaşam süren bu toplum, dünyayı anlamaya çalışıyordu. 

JEOLOJİNİN ÖNEMİ

Jeoloji, birçok şeyin temelini ve hammaddesini bulabilir. Doğal kaynakların keşfi önemli noktalardan biridir. Örneğin: 

– Petrol ve doğalgaz, 

– Maden ve mineral kaynakları, 

– Su kaynakları. 

Benim ilgi alanım olan mineraller… Bir mineral bulmak kadar keyifli bir an yoktur. Bir mineral bulmak, iki hatayda tepsi kebabı yemek. Bu kaynakların keşfi ve çıkarılması jeolojik bilgi ve yöntemlerin kullanımıyla mümkündür. Diğer önemli bir kısım ise doğal afetlerin sebeplerini, neden ve sonuçlarını bularak anlamamızı ve bu afetlerin etkilerini en aza indirecek tavsiyelerde bulunabilmesidir. Jeologlarin tavsiyelerini dinlemeyenler kadar, bu mesleği bilmeyenler yüzünden geçmişte çok fazla can ve maddi kayba neden olmustur. Zemin etüdü gibi önemli bir noktada jeoloji devreye girer. Tam bir “Burada da mı sen varsın?” denilen bilim dalıdır. 

Çevre Jeolojisi, kirliliğin takibi ve kontrolü ile ilgilenir. Su kirliliğinin izlenmesi ve analiz edilmesi; maden ocaklarından, nükleer santrallerden gelen atıkların takibi gibi. Geçmişte bunun birçok örneği yaşanmıştır ve bazılarının izleri hâlâ günümüze kadar gelmektedir. 

“Jeolojik kayıtlar (buz çekirdekleri, tortul kayaçlar) geçmişteki iklim değişikliklerine dair bilgiler sunar ve modern iklim değişikliği sürecini anlamamıza yardımcı olur. Bu kayıtlar, mevcut değişimlerin doğal döngülerin bir parçası mı yoksa insan etkisinin sonucu mu olduğunu analiz etmek için kullanılır.”  (https://api.maden.org.tr/  Cilt : VI, Sayı : 4)

Jeologlar barajları ve tünelleri de analiz ederek zemin özelliklerinin doğru bir şekilde belirlenmesi ve planlamasına yardımcı olurlar. İyi bir jeolog sözü vardır: “Onu da ben yaptım.” 

JEOLOJİNİN ALT DALLARI

Jeoloji bilimi öyle güzel bir şeydir ki, insanın zevkine hitap eden her alana değebilir. Fizik, kimya ve biyoloji ile yakından ilişkilidir. Bunun yanı sıra iyi bir jeolog olmak isterseniz temel bilimleri ciddi bir şekilde öğrenmeniz gerekir. Mesela özellikle benim de öğrenmek istediğim jeokimya için çok iyi bir temel kimya bilgisine sahip olmak gerekir. 

Jeolojinin alt dallarını ileride açıklamak üzere şimdilik kısa bir şekilde not etmek isterim: 

– Çevre Jeolojisi 

– Hidrojeoloji 

– Jeofizik 

– Jeodezi 

– Jeokronoloji 

– Jeokimya 

– Jeomorfoloji 

– Mineraloji 

– Mühendislik Jeolojisi 

– Paleontoloji 

– Petrografi 

– Sismoloji 

– Stratigrafi 

– Tektonik 

– Yapısal Jeoloji 

– Volkanoloji 

Bu alt dalların hepsi başlı başına önemli bir konumdadır. İleride jeolog olmak isteyenler bu dalların her birinde bir bilgi birikimi ve donanıma ihtiyaç duyar. Sonrasında uzmanlaşmak istediğiniz konuyu seçebilirsiniz. Ancak çoğunu hiç bilmeseniz de olabilir. Çünkü bazen birinci sınıf bir öğrencinin temel bir sorusuna bile bazı profesörler “Benim alanım değil” diyerek cevap verebilir. Fakat ne olursa olsun, umudunuz şevkiniz kırılmasın yeni bilgi öğrenme açlığınızı hiçbir zaman kaybetmeyin. 

JEOLOG NEREDE İŞ YAPAR ?

Jeologun laboratuvarı sahadır. Eğer benim gibi gezmeyi seviyorsanız, “Abin, ablan o düğmeye basma” dediğinde basıp kaçanlardansanız, bu meslek size göre! Meraklı ve iyi bir gözlemci olmalısınız. Dağ, taş, tepe gezerek, araştırma yaparak, kamp kurarak çalışırsınız. Bana göre asker gibi grup çalışması gerektiren bir durumdur. Araştırmaya gittiğinizde her yer her zaman güvenli olmayabiliyor. Bu yüzden grubun birbirine güvenmesi gerekir. 

Ayrıca jeologlara has bir üniforma vardır. Çeşitli kıyafet ve ekipmanlar giymeniz gerekir. Çok rahat ve havalıdır. Yanınıza ilk alacağınız ekipman “Kaptan Amerika çekici” dediğimiz jeolog çekicidir. O olmadan yola çıkmayın. 

Bu yazıyı bitirmeden önce bilinmesi gereken önemli bir şey daha: Jeolojinin bulguları ve yaptığı işlemler kısa zamanlı değildir. Bu jeolojik işlemlerin geçmişte nasıl işlediğini öğrenmek için, zamanımızda da aktif halde olan jeolojik olayları gözlemek gerekir. Volkanların patlaması, buzulların hareketi, akarsuların ve denizin erozyonu, kayaçların hava ile temasta çürümesi gibi olaylar bu duruma örnektir. Jeologlar, jeolojik zaman çizelgesini kullanarak buldukları bulguları sınıflandırır. Dünyamızı anlatmadan önce, jeoloji okumak isteyenlerin genel anlamıyla jeolojinin ne olduğunu anladıklarını düşünüyorum. 

Ben bu yazıları yazarken bir jeolog olarak değil, ileride çok iyi bir jeolog olmak isteyen, meraklı ve bilgiye aç biri olarak yazıyorum. İleride jeoloji okumak isteyen biri olursa, jeolojiyi seven birinden okumaları ileride belki bir okuyucuyu bile bu mesleği sevdirebilirse o zaman yapmak istediğimi yapmış bu durumdan çok mutlu olmuş olurum. Bu sitedeki amacım, birlikte öğrenebilmek. Öğrenirken yazmak, yazarken anlamak, anladıkça daha çok okumak, okudukça başarılı olmak ve bunu birlikte paylaşabilmek.